Insecten in Amsterdam en omgeving  
 

De Libellen - orde Odonata
[odonto is Grieks voor tand: de meeste volwassen dieren hebben getande kaken]

  algemene info libellen in de ivn-tuin andere websites en boeken
fotoalbum: Juffers
variabele vs. azuurwaterjuffer
in de ivn-tuin
echte libellen:
Glazenmakers en Glanslibellen
echte libellen:
Korenbouten
 
Startpagina
Inleiding
Haften
Libellen
Sprinkhanen
Wantsen en Cicaden
Gaas-, Elzen- en Schorpioen- vliegen
Dagvlinders
Nachtvlinders
Schietmotten
Vliegen en Muggen
Wespen
Bijen
Kevers
Overige insecten
Spinachtigen:
Spinnen
Hooiwagens

Overige ongewervelden



In het lage westen van het land is de variabele waterjuffer veel algemener dan de azuurwaterjuffer, in het oosten is het omgekeerd. Wel wordt in onze contreien de azuurwaterjuffer steeds meer gezien. De soorten lijken nogal op elkaar en als ze ergens samen voorkomen is het niet altijd gemakkelijk ze uit elkaar te houden, zeker niet als je alleen van foto's afhankelijk bent.

De jaren dat ik veel in het Flevopark naar libellen keek ben ik eigenlijk nooit een "verdachte" variabele waterjuffer tegengekomen, ik heb er ook niet doelbewust naar gezocht.

In de IVN-tuin had ik niet anders verwacht, maar nu blijken de foto's die ik in 2009 en 2010 heb gemaakt, te wijzen op een gemengde populatie. Reden om er een aparte pagina aan te wijden.  Alle exemplaren waarvan ik een foto heb gemaakt staan op deze pagina, ook de slechte foto's.

Nog aardig om te  vermelden is dat er in het naast de tuin gelegen park Spoorzicht in 2001 al eens een azuurwaterjuffer is aangetroffen.

Kenmerken en verschillen:
De mannetjes van beide soorten zijn blauw/zwart gekleurd. De zwarte vlekken op het achterlijf wijzen aan de zijkanten lijnvormig naar voren. De zwarte vlekken op het achterlijf zijn bij de variabele uitgebreider dan bij de azuur, waardoor de laatste lichter oogt. Op segment S2 heeft de variabele een y- vormige tekening (verbonden met achterrand), de azuur een u-vormige (los van achterrand). De blauwe schouderstreep op het borststuk is vaak onderbroken bij de variabele (uitroepteken), bij de azuur nooit. Bij de variabele komt een lichte vorm -  puellaformis - voor die ook een u-vorm heeft en minder zwart, maar dan meestel wel een uitroepteken op borststuk.
De vrouwtjes zijn lastiger te onderscheiden, over het algemeen zijn de vrouwtjes van de azuur veel donkerder dan die van de variabele. Bij de azuur is het achterlijf meestal helemaal donker gekleurd, terwijl de variabel vaak wel blauw op de basis van de segmenten heeft, maar de azuur kent een lichtere vorm en de variabele een donkerder, om het makkelijk te maken.  Onderscheidend kenmerk is de vorm van het halsschild: de variabele heeft duidelijk drie lobben aan de achterkant ( w-vormig ingesneden) bij de azuur is het slechts zwak golvend in een accoladevorm ingesneden. Dit is helaas vaak niet goed te zien op foto's.

Van de Variabele waterjuffer heb ik in het Flevopark goede foto's waarop de kenmerken duidelijk zichtbaar zijn, wel even bekijken op grote foto:

Variabele waterjuffer - Coenagrion pulchellum
in het Flevopark, 9 mei 2007
klik voor een vergroting <-- man
y-vorm op s2, vrij veel zwart op achterlijf, hier is de schouderstreep wel  versmald, maar niet onderbroken

vrouw -->
blauw op basis achterlijfsegmenten,  midden- lobje van halsschild is te zien

klik voor een vergroting
klik voor een vergroting <--  ei-afzettend tandem

de man heeft een duidelijk onderbroken schouderstreep,
het zgn. uitroepteken.

 


vrouw solo ei-afzettend -->

hier is het 3-lobbige halsschild goed zichtbaar

klik voor een vergroting


top

De juffers in de IVN-tuin


In 2009 heb ik maar van twee mannetjes foto's gemaakt. Omdat het ene exemplaar een duidelijk uitroepteken had, was ik in de veronderstelling dat hier een hele kleine populatie variabele waterjuffers aanwezig was en heb de  foto's van het afwijkende exemplaar niet echt goed bekeken. In 2010 kwam ik meer lichte exemplaren dan duidelijke variabele waterjuffers tegen. De beestjes vliegen helaas in de periode dat er veel werk aan de tuin is, zodat fotograferen er dan nogal eens bij inschiet. Laat staan de rust om echt goede foto's te maken.
 
Azuurwaterjuffer - Coenagrion puella
klik voor vergroting klik voor vergroting

man, 10 juni 2009
* u-vormige figuur op s2, los van achterrand
* schouderstreep niet onderbroken
* s3 t/m s5 met weinig zwart

wel had ik liever iets minder zwart op s6 gezien

Variabele waterjuffer - Coenagrion pulchellum

man, 13 juni 2009

dit is een duidelijke variabele waterjuffer:
* zwarte figuur op s2 verbonden met achterrand
* uitroepteken op borststuk
* veel zwart op achterlijf
klik voor vergroting
 

De foto oogst van 2010:

Azuurwaterjuffer - Coenagrion puella
klik voor vergroting

twee mannen
foto's links en rechts van twee verschillende exemplaren
19 mei 2010

exemplaar rechts is nog niet helemaal uitgekleurd.

voor beide geldt:
* u-vormige figuur op s2, los van achterrand
* schouderstreep niet onderbroken
* s3 t/m s5 met weinig zwart

wel had ik ook hier bij beide liever iets minder zwart op s6 gezien

klik voor vergroting
geen grotere versie beschikbaar twee foto's van één vrouw
19 mei 2010

nb: alleen van de rechter foto is een iets grotere versie beschikbaar

omdat ook bij variabele waterjuffers donkere vrouwtjes voorkomen is de vorm van het halsschild belangrijk. Hier lijkt het niet diep ingesneden met drie lobben, maar meer accolade-vormig, zwak golvend.

klik voor vergroting

man, 3 juni 2010 -->

een slechte foto, maar toch weer de kenmerken van de azuur zichtbaar, ook heeft s6 hier minder zwart dan op de voorgaande exemplaren
klik voor vergroting
klik voor vergroting

klik voor vergroting


<-- man, afwijkende tekening op rug, 15 juni 2010
beide foto's links van zelfde exemplaar
dit beestje heeft op s4 een grote losse zwarte vlek.

verder weer de ononderbroken schouderstreep
en u-vorm op s2.
ook heeft deze toch wel veel zwart op s6



Variabele waterjuffer - Coenagrion pulchellum
geen grotere versie beschikbaar man, 15 juni 2010

nb: geen grotere versie beschikbaar


dit is duidelijk een  variabele waterjuffer:

* uitroepteken op borststuk
* zwarte figuur op s2 verbonden met achterrand



Op grond van het fotomateriaal lijkt het erop dat we in de tuin vooral azuurwaterjuffers hebben met een enkele variabele waterjuffer ertussen.

top